Aktywa trwałe można ujmować w księgach, stosując model kosztowy lub model ponownej wyceny, zgodnie z IAS 16 (IFRS) i podobnymi standardami księgowymi. Kluczowe różnice to:

Podstawa pomiaru:

Model kosztowy: Aktywa trwałe wyceniane są po koszcie historycznym pomniejszonym o skumulowaną amortyzację i straty z tytułu utraty wartości.

Model ponownej wyceny: Aktywa są okresowo przeszacowywane do ich wartości rynkowej, a następnie odliczana jest amortyzacja od kwoty przeszacowanej.

Wpływ na sprawozdania finansowe:

W modelu kosztowym wartość księgowa maleje systemzasadniczo na skutek amortyzacji, bez żadnych korekt w górę.

Model ponownej wyceny pozwala aktywom odzwierciedlać aktualne wartości rynkowe, zwiększając kapitał własny (poprzez nadwyżkę z ponownej wyceny) w przypadku wzrostu wartości, ale także wprowadzając zmienność.

Częstotliwość ponownej oceny:

Model kosztowy nie wymaga ponownej wyceny; zmiany następują wyłącznie w wyniku amortyzacji lub utraty wartości.

Model ponownej wyceny wymaga regularnych ocen wartości godziwej, zwłaszcza w przypadku aktywów o dużej zmienności, takich jak nieruchomości.

Ujmowanie zysków/strat w księgach:

Zwiększenia wynikające z ponownej wyceny zalicza się na poczet nadwyżki z ponownej wyceny (kapitału własnego), natomiast zmniejszenia najpierw rozlicza się z poprzednimi nadwyżkami, a następnie obciąża zysk lub stratę.

W modelu kosztowym na rachunek zysków i strat wpływają tylko straty z tytułu utraty wartości.

Wniosek
Model kosztowy jest prostszy i bardziej stabilny, podczas gdy model ponownej wyceny zapewnia bardziej istotne wartości aktywów, ale wymaga częstych wycen i może nieprzewidywalnie wpływać na kapitał własny i zyski. Firmy muszą wybierać w oparciu o praktyki branżowe i wymogi sprawozdawcze.